[admin]

Dobrodziejstwo naturalnych przeciwultleniaczy, syntetyczne witaminy


Kiedy 20 lat temu na famach prasy doniesiono, że palacze tytoniu mogą zmniejszyć ryzyko zgonu spowodowanego nowotworem ptuc, przyjmując zwiększone dawki witamin z grupy tzw, antyutleniaczy, wybuchła prawdziwa euforia. Wielu z nich miało nadzieję, że stosując zwiększone ilości łatwo dostępnych, niedrogich witamin, będzie mogło nadal palić, zabezpiedzając się jednocześnie przed skutkami nałogu. Wydawało się, że znaleziono prosty sposób na walkę z wolnymi rodnikami (ROS), stanowiącymi przyczynę wielu chorób cywilizacyjnych (miażdżycy, chorób nowotworowych, starzenia się organizmu). Od tamtego czasu minęło 20 lat, na łamach fachowej prasy medycznej pojawiły się wyniki badań prowadzonych na dużych grupach osób przez wiele dziesiątek lat. Wyniki te dały nam pełną odpowiedź, czy suplementacja diety witaminami (rozumianymi jako chemicznie wyodrębnione substancje czynne) jest pomocna w profilaktyce chorób cywilizacyjnych. Okazało się, że stosowanie zwiększonych dawek syntetycznych antyutleniaczy jest błędem! Wiadomo z całą pewnością, że witaminy przyjmowane w dużych ilościach w najlepszym wypadku nie szkodzą. Niestety okazało się także, że stosowanie niektórych z nich (np. 3 karotenu) w zwiększonych dawkach może być niebezpieczne, ponieważ jest obarczone wzrostem ryzyka wystąpienia choroby nowotworowej.

Czym są wolne rodniki?

Pewnie każdy z Państwa spotkał się z tym pojęciem, ma świadomość, że takie substancje istnieją i są skojarzone z niekorzystnymi procesami, zachodzącymi w naszym organizmie. A tymczasem wolne rodniki są jak doktor Jekyll i mister Hyde - trochę dobre i trochę złe.Nie można zakwalifikować wolnych rodników do cząsteczek jednoznacznie „złych", ponieważ przy ich udziale odbywasię regulacja wielu procesów komórkowych. To właśnie wolne rodniki są odpowiedzialne np. za powstanie naturalnego fizjologicznego sygnału, zmuszającego komórkę do planowej śmierci w procesie tzw. apaptozy. W prawidłowo funkcjonującym organizmie usuwanie „starych" komórek odbywa się
nieustannie, ponieważ cały czas istnieje potrzeba planowej wymiany starych komórek na nowe. W tym fascynującym procesie starzejąca się komórka zaczyna wytwarzać coraz więcej cząstek wolno-rodnikowych, które przyczyniają się do powstawania głębokich zmian w strukturze komórki. Gdy zmiany obejmują degradację materiału genetycznego komórki oraz naruszają integralność błon komórkowych - komórka umiera. Pierwotnym sygnałem, nakazującym komórce śmierć, jest zwiększona synteza ROS. Wyobraźmy więc sobie taką sytuację, że ROS nie powstają, a komórki mogą żyć wiecznie - tak jak komórki nowotworowe. Z drugiej strony wszakże, nie można przemilczać niekorzystnego współuczestnictwa ROS w powstawaniu i progresji (rozwoju) prawie wszystkich schorzeń cywilizacyjnych. Potrzebujemy więc rzetelnej wiedzy, czym są wolne rodniki.
Wolne rodniki powstają w organizmie w każdej sekundzie jego funkcjonowania głównie dlatego, że jesteśmy organizmami areobowymi (wykorzystującymi tlen). Zastanawialiście się Państwo, po co w ogóle oddychamy? Otóż oddychamy, ponieważ potrzebujemy do naszego życia jednego ze składników powietrza -tlenu. Dlaczego potrzebujemy tlenu? Ponieważ jest on wykorzystywany w komórce jako substancja będąca ostatecznym akceptorem elektronów w procesie pełnego spalania substancji pokarmowych (mitochondrialnej i peroksyzomal-nej (3-oksydacji). Reasumując, oddychamy po to, by ten sposób uzyskać energię ze spożytych pokarmów i zamienić ją w bardziej uniwersalną i mobilną formę energii - wiązania fosforanowe w nośniku energii: nukleotydzie zwanym adenozynotrójfosforanem (ATP). ATP jest dalej wykorzystywany do procesów warunkujących nasze przeżycie. W procesie komórkowego spalania ((3-oksydacji) tlen zostaje przekształcony w wodę i w tej postaci jest usuwany z organizmu. Jednak bardzo często w tej prostej reakcji „coś idzie źle" i tlen zamiast w wodę jest przekształcany w nadtlenek wodoru -będący cząsteczką wysoce reaktywną i niepożądaną. Co gorsze, tlen może być redukowany do jeszcze bardziej niebezpiecznych cząsteczek wolnorodnikowych: rodnika hydroksylowego itd. Z tymi cząsteczkami już nie ma żartów. Mają dwie bardzo złe cechy:

1 .stosunkowo łatwo powstają (wzbudzenie)
2. błyskawicznie „przerabiają" będące w ich otoczeniu „normalne" cząstki tlenu (lub inne substancje, w tym także antyutleniacze) w kolejne wolne rodniki (propagacja). Dzieje się tak do momentu natrafienia przez wolne rodniki na substancję zwaną prze-ciwutleniaczem, mogącą unicestwić wolne rodniki.
Na szczęście istnieje możliwość przerwania tego stanu rzeczy. W toku ewolucji wykształciły się bardzo skuteczne metody regulowania ilości ROS - organizm dysponuje potężną maszynerią skutecznie redukującą ilość ROS do pożądanego poziomu. Są to specjale białka - enzymy, które funkcjonują w komórkach po to, by wiązać i rozkładać wolne rodniki (np. dysmutaza ponadtlenkowa, katalaza czy peroksydaza glutationowa). Są też substancje o charakterze niebiałkowym tzw. „zmiatacze wolnych rodników", które wiążą ROS, wygaszając ich niebezpieczne właściwości - tymi substancjami są witaminy (antyutleniacze): kwas askorbinowy (wit. C), a-tokoferol (wit. E) czy inne substancje o charakterze antyutleniaczy: karotenoidy, polifenole, mocznik, glutation. Dlaczego więc, skoro mamy tak skuteczne mechanizmy chroniące przed skutkami ROS, stale rośnie liczba chorych cierpiących na chorobę niedokrwienną serca, cukrzycę czy choroby nowotworowe (choroby, u podłoża których tkwi nadmierna produkcja ROS)? Problem tkwi w środowisku, w którym -żyjemy - zanieczyszczonym powietrzu i wyrugowania przeciwutleniaczy z żywności.

Dlaczego zaczęto modę na suplementację diety syntetycznymi witaminami?

Otóż gdy około 40 lat temu zaczęto odkrywać mechanizmy rządzące wytwarzaniem ROS w komórkach, odkryto witaminy-przeciwutleniacze, które zastosowane w badaniach na zwierzętach i w końcu na małych grupach osób chorych przyniosły wspaniałe rezultaty. Pomyślano tak: skoro ROS leżą u podstaw etiologii (powstania) schorzeń (w przebiegu tych schorzeń obserwuje się wzrost syntezy ROS), a skutecznym i tanim orężem są witaminy-przeciwutleniacze (które te ROS rozkładają)