[admin]

Zarówno przyroda ożywiona jak i nieożywiona wykazuje silne powiązanie z oddziaływaniem ciał kosmicznych. Powszechnie znanym zjawiskiem są przypływy i odpływy mórz. Już w starożytności zauważono wyraźny związek pomiędzy występowaniem pływów a ruchami Księżyca.

Pliniusz Starszy w XVIII księdze "Historii naturalnej", wydanej dwa tysiące lat temu, pisze o wpływie faz Księżyca na rośliny, zwierzęta i ludzi (patrz: Lisicki 1996). Rytmy księżycowe są związane ze zmianami grawitacji i stanowią odbicie przebiegu obrotu Ziemi i ruchu Księżyca wokół Ziemi, czyli sił, które powodują przypływy i odpływy mórz. Na rytmikę dobową nakłada się rytmika księżycowa, dając bardzo złożone okresy i amplitudy. Rytmikę pływową stwierdzono u okrzemek morskich i brunatnic, np. Fucus. Glony te wykazują rytmikę procesów metabolicznych, dostosowaną do czasu przypływów i odpływów.

Rytmika księżycowa występuje u wielu roślin. Podporządkowany jest jej np. proces tworzenia zygot przez glony. Przypomina to rytm księżycowy gametogenezy zwierząt.

Przystosowanie organizmów do rytmiki tych zjawisk polega prawdopodobnie na tym, że "odliczają" one czas wyznaczający moment realizacji procesu generatywnego (Kopcewicz i Lewak 2002). Obecnie prowadzi się liczne badania naukowe nad wpływem omawianego zjawiska na organizmy roślinne, zwierzęce i na organizm człowieka.

W harmonii z Księżycem
Pozyskiwanie produktów rolnych i leśnych, zgodnie z fazami Księżyca, jest powszechnie stosowane w rejonach tropikalnych. Istnienie tych praktyk nie było systematycznie dokumentowane. Informacji na temat zbiorów, opierających się na zjawisku cyklu księżycowego, dostarczają rdzenni mieszkańcy części tropikalnych Afryki, Ameryki i Azji, jak również etnobotanicy i socjologowie badający wykorzystanie i zbiór produktów roślinnych w tych regionach.

Zgodnie z fazami Księżyca pozyskuje się liście palm, przeznaczone do pokrywania dachów w tropikach Ameryki, ryż w Indonezji, niektóre gatunki drzew lasów deszczowych w Puerto Rico.

tabela układów planet i faz księżyca z Pharmacopea Medico-Chymica autorstwa Joanne Schrodero wydanego we Frankfurcie w roku 1669 W regionach tropikalnych (Belize, Panama i Puerto Rico) wielu zbieraczy uważa, że pozyskiwanie surowców naturalnych w czasie pełni Księżyca wpływa korzystnie na ich trwałość. Wykazano, że liście palm zbierane w tym okresie charakteryzują się wyższym stężeniem związków polifenolowych, lignin, hemicelulozy i niższym stężeniem wapnia. Obecność tych związków powoduje, że rośliny stają się "mniej atrakcyjne" dla owadów roślinożernych, których aktywność w regionach tropikalnych wzrasta wraz z iluminacjami Księżyca. Uważa się, że ten mechanizm obronny roślin, opierający się na zmianach w syntezie lub translokacji związków metabolizmu wtórnego, powstał w odpowiedzi na zmienność biologii owadów, zsynchronizowaną z cyklem księżycowym (Vogt i inni, 2002, May 1924). Zaobserwowano, że rośliny rzodkwi (Raphanus sativus) i Crotalaria junicea, wysiewane w czasie pełni Księżyca, osiągnęły najwyższą masę pędów i korzeni w porównaniu z roślinami wysiewanymi w czasie nowiu, pierwszej i ostatniej kwadry. W innym doświadczeniu stwierdzono, że masa tych organów w momencie zbioru zależała również od fazy Księżyca i była najwyższa w czasie pierwszej kwadry i pełni. Owies wysiewany w poszczególnych fazach Księżyca osiągnął najwyższą masę w czasie pełni i czwartej kwadry (May 1924). Nasiona gatunków tropikalnych Maesopsis eminii, Sesbania sesban, Markhamia lutea, Acacia mearnsii i A. Melanoxylon, wysiewane tuż przed pełnią Księżyca, charakteryzowały się znacznie lepszymi parametrami kiełkowania i siłą wzrostu (obserwowaną po 4 miesiącach) niż wysiewane w czasie nowiu (Zurcher 1992). Obserwowano również lepsze wschody ryżu wysiewanego w pierwszej kwadrze (Księżyc rosnący) niż w czwartej kwadrze (Księżyc malejący) (Spiess 1990).

W laboratorium
badano wzajemną korelację takich czynników fizycznych, jak fazy Księżyca, pole elektromagnetyczne Ziemi, międzyplanetarne pole magnetyczne, pole wyładowania koronowego i wpływ tych czynników na kiełkowanie nasion pszenicy. Analizowano siłę kiełkowania nasion, wigor nasion, udział nasion porażonych przez patogeny, średnią masę i długość siewek. Najintensywniejszy wzrost siewek pszenicy, obserwowany 7 dni po wysiewie nasion, stwierdzono przy Księżycu rosnącym, od nowiu do pełni (Kamenir i Kirillov 1995).

Tarczyca bajkalska Tarczyca bajkalska
Podjęto badania w celu określenia wpływu faz Księżyca na zawartość związków polifenolowych w organach podziemnych i w liściach 3-letnich roślin tarczycy bajkalskiej (Bokszczanin, 2004). Tarczyca bajkalska Scutellaria baicalensis Georgi jest jedną z ważniejszych roślin leczniczych, szeroko stosowanych w krajach Azji Wschodniej, takich jak Chiny, Korea, Japonia, w leczeniu gorączki, żółtaczki, biegunki, wrzodów, kolki, czyraków, nowotworów. Na Zachodzie zainteresowanie tarczycą bajkalską związane jest przede wszystkim z jej silnymi właściwościami adaptogennymi, zwiększającymi wydolność organizmu w warunkach stresu. Adaptogeny charakteryzują się działaniem immunostymulującym, uspokajającym, poprawiającym funkcje mózgowe (umiejętność zapamiętywania i uczenia się), podwyższającym sprawność fizyczną organizmu w warunkach stresowych. Tarczyca bajkalska wykazuje wyjątkowe właściwości przeciwutleniające, które wskazują na możliwość jej wykorzystania w profilaktyce i leczeniu chorób degeneracyjnych, związanych ze stresem oksydacyjnym, m.in. nowotworów, choroby Alzheimera, Parkinsona, miażdżycy, AIDS. Wyciągi z korzeni tarczycy bajkalskiej, jak i same flawonoidy (bajkaleina, oroksylina A, bajkalina, skulkapflawon) wykazują działanie m.in. przeciwalergiczne i przeciwastmatyczne, przeciwzapalne, żółciopędne i antyhepatotoksyczne, przeciwmiażdżycowe, przeciwzakrzepowe, uspokajające, przeciwdrgawkowe, przeciwnowotworowe, przeciwwirusowe, odtruwające.
Flawonoidy, głównie flawony lipofilne, reprezentujące związki o potrójnej hydroksylacji pierścienia A, jak bajkaleina i wogonina oraz ich glukuronidy (glikozydy) są najważniejszymi aktywnymi biologicznie składnikami chemicznymi korzenia tarczycy bajkalskiej. Ponadto występują flawony (np. chryzyna, bajkaleina, wogonina) i flawanony (np. dihydrobajkaleina) o poczwórnej hydroksylacji (bądź metoksylacji ) pierścienia A. Przeprowadzone badania wykazały różnice w poziomie zawartości wszystkich badanych flawonów oraz polifenolokwasów w liściach i korzeniach roślin 3-letnich zebranych zgodnie z fazami Księżyca. Stwierdzono między innymi wyższą zawartość bajkaliny, bajkaleiny, wogoniny i chryzyny w korzeniach roślin pozyskanych w czasie pierwszej kwadry i pełni (Księżyc rosnący) niż w czasie nowiu i czwartej kwadry (Księżyc malejący). Rośliny zebrane w czasie różnych faz Księżyca różniły się także pod względem składu jakościowego kwasów polifenolowych. Tylko w korzeniach zebranych w czasie nowiu zidentyfikowano kwasy: o-kumarowy, ß-rezorcylowy, syryngowy, synapowy. Występowały one w formie związanej. W korzeniach roślin zebranych w pełni Księżyca stwierdzono obecność kwasu alfa-rezorcylowego i 3-hydroksycynamonowego, które nie występowały w korzeniach zebranych w innych fazach. Kwas salicylowy wystąpił jedynie w korzeniach zebranych w czasie czwartej kwadry.
We frakcji wolnych kwasów fenolowych, wyodrębnionej z liści roślin zebranych w pełni Księżyca, stwierdzono obecność związków, których nie zidentyfikowano w liściach roślin zebranych w czasie pozostałych faz Księżyca. Były to kwasy: cynamonowy, wanilinowy,-rezorcylowy, protokatechowy, ferulowy. Niektóre z fenolokwasów mają właściwości choleretyczne, przeciwwirusowe, immunotropowe, przeciwzapalne i funkcjonują jako "wymiatacze" wolnych rodników nadtlenkowych. Są jednak farmakologicznie mało zbadane. Ponieważ występują w większości surowców jako związki towarzyszące głównym składnikom czynnym, musi być brany pod uwagę ich wpływ synergistyczny. Przyczyną zmiennej zawartości związków biologicznie czynnych w roślinach są zarówno czynniki endogenne, genetyczne i ontogenetyczne, jak i egzogenne - edaficzne, klimatyczne i inne (Rumińska 1983). Mimo że literatura dostarcza wielu informacji na temat wpływu faz Księżyca na organizmy roślinne, należy pamiętać, że zmienność chemiczna roślin jest zjawiskiem wieloparametrowym i nie można wykluczyć wpływu innych czynników.
mgr Kamila Bokszczanin


Więcej na www.panacea.com.pl.